scroll

Stressmanagement

1 Welkom!

Welkom bij de proefles van de opleiding Stressmanagement. Door het doen van deze proefles krijg je meer inzicht in wat je kunt verwachten van het studeren bij NTI. Wij vinden het belangrijk dat jij een weloverwogen studiekeuze maakt. In deze proefles duik je in de lesstof en zie je hoe het lesmateriaal eruit ziet. Natuurlijk kunnen we in deze proefles maar een heel klein gedeelte van de lesstof behandelen, we hopen dan ook dat dit onderwerp je aanspreekt ;-). Tijdens het doornemen van de lesstof kun je je kennis gelijk testen met de mutiple choice vragen! 

Succes met de proefles!

2 Proefles: Omgaan met stress

Proefles: Omgaan met stress

Stress de baas met de cursus Omgaan met stress

Met deze proefles krijg je een indruk van de cursus Omgaan met stress van het NTI. Je krijgt inzicht in de lesstof. Je kan ook alvast vragen maken en deze zelf controleren. Mocht je vragen hebben, neem dan gerust contact met ons op. Heel veel succes en plezier met de proefles.

5 Omgaan met stress op het werk 

Het werk van een postbezorger
Twee jaar geleden besloot Laila als postbezorger aan de slag te gaan, na vijftien jaar op een kantoor te hebben gewerkt. In het kantoor voelde ze zich stoffig en opgesloten. Haar werk vond ze eentonig, haar baas onvriendelijk en door de hoge werkdruk had ze nauwelijks contact met haar collega’s. Toen ze in een dagblad een advertentie voor postbezorger zag, hoefde ze niet lang na te denken. Ze solliciteerde en tot haar grote vreugde werd ze aangenomen. Laila heeft geen dag spijt gehad van haar beslissing. Het leuke van post bezorgen vindt ze de aard van het werk. Het is praktisch, ze ziet meteen het resultaat van haar inspanningen (een lege tas) en ze heeft volledige zeggenschap over hoe ze haar werk doet.

Het werk vraagt ook fysieke inspanning. In de buitenlucht werken en veel fietsen of lopen vindt ze prettig. Nu hoeft ze eigenlijk niet meer naar de sportschool. Maar soms is de fysieke belasting ook erg zwaar. Bijvoorbeeld in de winter als ze met een zware tas een hoge bevroren brug over moet. Nu pas merkt ze hoezeer ze het contact met mensen heeft gemist. Het is niet zo dat iedereen aardig is, maar de meeste mensen vinden de komst van een postbode leuk. Vooral nu ze een vaste looproute heeft, kent ze langzaamaan alle adressen en de meeste mensen die daar wonen. Regelmatig maakt ze even een praatje. Ze wordt ook weleens voor een kopje koffie uitgenodigd, maar daar is helaas geen tijd voor.Natuurlijk is de postbezorging niet alleen maar rozengeur en maneschijn. Laila kent ook stress. Iedere ochtend moet ze eerst haar post sorteren en dat kan op dagen dat er veel post binnenkomt heel stressvol zijn. Vooral in het begin toen ze nog niet gewend was om te sorteren, vond ze het moeilijk om binnen twee uur alle post op goede volgorde te zetten. Dat vereist een hoge concentratie, anders maak je fouten, en dat vergt veel energie. In het begin liep ze steeds wisselende routes. Dan kwam ze bijvoorbeeld brievenbussen tegen zonder nummer of zonder naam. Ze was dan erg aan het zoeken welke brieven ze daar kon bezorgen. Of brieven met een niet-bestaand huisnummer of zonder achternaam, waar moet je die afleveren? Dat vond ze heel stressvol. Maar ook mensen kunnen haar van streek maken. Ze worden bijvoorbeeld boos op haar, omdat ze een aanmaningsbrief heeft bezorgd. Net alsof zij er wat aan kan doen dat ze hun rekeningen niet betalen!

En toch zou Laila niet meer in een kantoor willen werken. De voordelen van haar nieuwe baan wegen zwaarder dan de nadelen. De afwisseling vindt ze het grootste voordeel van deze baan. Geen dag is namelijk hetzelfde. De dagen verschillen van elkaar in hoeveelheid post, de mensen die ze ontmoet, de verhalen die ze hoort en natuurlijk de weersomstandigheden. Zon of regen, warm of koud. Het eerste vermoeden van hoe een dag eruit zal zien, krijgt ze op het moment dat ze opstaat en de gordijnen opendoet.

5.1 Waarom werken mensen? 

Er zijn meer redenen waarom mensen werken dan alleen datgene waarvoor werk in eerste instantie is bedoeld: een manier om in hun bestaan te kunnen voorzien. Sommigen gaan graag naar hun werk en zoeken een baan met voldoende uitdaging. Voor anderen is werk een manier om het huis uit te zijn, om sociale contacten op te doen of zin te geven aan het leven. En zo zijn er meer redenen. Kortom, werk is meer dan alleen geld verdienen om de rekeningen te kunnen betalen. Werk is een belangrijk onderdeel van het leven van veel mensen. Het heeft onder andere invloed op de tevredenheid met het leven en ook op de levensduur. Dit hoofdstuk gaat over de relatie tussen werk en stress. Voor een goede samenwerking is het belangrijk om duidelijke afspraken te maken. En gaat er alsnog iets mis, dan is het van belang dat u dit met de ander kunt bespreken en oplossen. In dit hoofdstuk leert u een manier om duidelijke afspraken te maken en een methode om grenzen aan te geven, waarbij de samenwerking kan verbeteren. U voorkomt zo misverstanden, vermindert irritaties en hebt minder last van stress.

Werken en tevredenheid met het leven
Werken wordt steeds belangrijker in ons leven. Uit een onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) kwam naar voren dat betaald werk belangrijker is geworden in de afgelopen twintig jaar. Mensen besteden nu gemiddeld meer tijd aan werk dan twintig jaar geleden. Er zijn ook meer mensen gaan werken, vooral vrouwen. Ook bij mensen die niet werken en in aanmerking komen voor bijvoorbeeld een WW of uitkeringen.

Niet alleen werken mensen meer en is werken belangrijker geworden, werk heeft ook invloed op de tevredenheid met het leven. Werkende mensen zijn volgens het SCP tevredener met het leven dan niet-werkenden. Het gaat dan om dagelijkse bezigheden, vrienden en kennissen. Niet-werkenden zijn over het algemeen negatiever over het leven als geheel. Negen van de tien werkenden zegt tevreden of zeer tevreden te zijn over het leven op dit moment. Bij werklozen en niet-werkende arbeidsongeschikten is dit de helft.
Werklozen en arbeidsongeschikten zijn in veel opzichten vaker sociaal uitgesloten dan werkenden. Ze zijn minder sociaal actief: ze doen minder vrijwilligerswerk dan werkenden en hebben minder contact met familie en vrienden. Daarnaast hebben ze relatief vaak financiële tekorten. Ook voelen ze zich vaker niet veilig in hun eigen buurt en zijn hun contacten met instanties niet zo goed. In de afgelopen twintig jaar is het werk zelf ook ontwikkeld en veranderd. Alleen al door de automatisering, het gebruik van internet en e-mail, is de snelheid van werken toegenomen en de inhoud van diverse beroepen veranderd. U hebt waarschijnlijk zelf ook de laatste jaren op uw werk diverse ontwikkelingen op dit gebied meegemaakt of u bent met deze ontwikkelingen in aanraking gekomen door een opleiding, via de media of door verhalen van anderen.

Is werken gezond? Onderzoek met een looptijd van 90 jaar
In 2011 is het boek The Longitivity Project uitgekomen. Het gaat over een zeer langlopend onderzoek dat in 1921 werd opgezet door Lewis Terman, psycholoog aan de Stanford University in de Verenigde Staten. Hij startte een onderzoek waarbij meer dan 1500 Amerikanen in een periode van 90 jaar werden gevolgd. Helaas stierf de onderzoeker (op 100-jarige leeftijd) voordat zijn onderzoek was afgerond, maar gelukkig werd het stokje overgenomen door enkele andere onderzoekers.
De onderzochte personen met een succesvolle loopbaan leefden het langst. De mensen die van baan naar baan leefden, zonder duidelijke vooruitgang, hadden een kortere levensduur. Dankzij het onderzoek zijn veel mythes ontkracht met betrekking tot gezond ouder worden. Het bleek bijvoorbeeld dat weinig stress, positief denken, het leven niet te serieus nemen, niet te hard werken of vroeg met pensioen gaan, juist geen voorwaarden zijn om gezond oud te worden. Gezonde oude mensen zijn wel degelijk ook positief, maar hebben ervaren dat zorgen maken soms ook goed is (naast het Amerikaanse ‘positive thinking’).

 Actief bezig zijn met bijvoorbeeld tuinieren, is op middelbare leeftijd voldoende voor de gezondheid en een lang leven. Juist de mensen die lang doorwerkten, daarbij doelen hadden en actief waren, leefden langer dan hun leeftijdgenoten die het rustig aan deden.
Bron: The secret to a long life isn’t what you think, USA Today. 

De relatie tussen werk en stress

omgaan met stressNatuurlijk doet u uw werk het liefst met plezier, levert u goede prestaties en gaat u na een werkdag moe maar voldaan naar huis. Dat is echter niet altijd het geval. Werk kan een belangrijke bron van stress zijn. Het kan zelfs leiden tot een burn-out, een situatie van langdurige overbelasting en een lege batterij die wordt gekenmerkt door onder andere emotionele uitputting, afkeer en vervreemding van het werk en de collega’s, en het gevoel niet meer te kunnen presteren.
Een op de drie werknemers geeft aan dat werkdruk of werkstress heeft geleid tot gezondheidsklachten. Werkdruk of werkstress is de oorzaak van veel werkgerelateerd verzuim volgens de werknemers zelf. Werkgevers nemen volgens werknemers nog onvoldoende maatregelen om dit tegen te gaan.

Psychische klachten onder werknemers komen niet alleen veel voor, maar leiden ook vaak tot langdurig ziekteverzuim en langdurige arbeidsongeschiktheid. Ongeveer een derde van de totale instroom in de WIA betreft mensen met psychische klachten. Stressgerelateerde klachten zijn hiervan een belangrijk onderdeel.11 De WIA is de Wet werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen, de opvolger van de WAO. Ook op het werk kan stress leiden tot vermoeidheid of zelfs een burn-out.
In hoofdstuk 2 hebt u kennisgemaakt met het stressmodel, ontleend aan Compernolle, waarin u kon zien hoe toenemende eisen effect hebben op de prestatie.

Een werksituatie kan tot stress leiden als de eisen die het werk of de werkomgeving stelt langdurig hoog zijn en het lastig is hieraan te voldoen. De eisen (wat u moet doen) zijn dan hoger dan u kunt waarmaken (wat u kunt). Daarmee wordt de balans tussen eisen (moeten) en prestaties (kunnen) verstoord. Bij een kort moment, bijvoorbeeld net voor het naderen van een deadline, is dit een spannend ogenblik waarbij u veel stress kunt ervaren. Na afloop van de deadline is er gelegenheid tot ontspanning. Dat is niet het geval als u langdurig in een situatie werkt waar u op de toppen van uw kunnen, of zelfs meer dan u aankunt, moet presteren. U kunt dan in de gevarenzone terechtkomen richting burn-out. 

Er is veel onderzoek gedaan naar de relatie tussen werk en stress. Verschillende onderzoekers komen op diverse factoren die een rol spelen bij stress. Een aantal factoren is van belang en kan worden verdeeld in:

  • Stress die samenhangt met de wijze waarop de organisatie en werkomgeving is ingericht. Hierbij hoort ook de cultuur van de organisatie.
  • Stress die samenhangt met het werk zelf en de werknemer. Hier gaat het onder andere om de werkdruk die iemand ervaart, de mate van tevredenheid met het werk en regelmogelijkheden (de ruimte en vrijheid die een werknemer krijgt om zijn werk zelf in te delen).

Stress afkomstig uit de werksituatie

Uit internationaal onderzoek naar bronnen van stress en sociale steun van collega’s en de leidinggevende komt naar voren dat de meeste langdurige stress wordt veroorzaakt door kenmerken van een organisatie. Hiermee wordt onder andere bedoeld: hoe is de organisatie ingericht, hoe zijn processen geregeld en hoe is de samenwerking onderling?

De belangrijkste organisatorische bronnen van stress zijn:

    • een onduidelijke en niet-passende functieomschrijving;
    • verantwoordelijkheid voor mensen;
    • slechte onderlinge relaties;
    • gebrek aan voorspelbaarheid en beïnvloedbaarheid van de organisatie;
    • gebrek aan sociale steun;
    • overuren maken. 

Deze organisatorische bronnen van stress worden hieronder toegelicht.

Een onduidelijke en niet-passende taakomschrijving
Duidelijkheid is belangrijk in een organisatie: wie doet wat en wie is waarvoor verantwoordelijk? Taken en verantwoordelijkheden worden meestal omschreven in een zogenaamde functieomschrijving. Krijgt u bij uw aanstelling een duidelijke functieomschrijving, dan weet u precies wat u moet doen en wat uw verantwoordelijkheden zijn. Handig en duidelijk voor iedereen. Toch werken niet alle organisaties met functieomschrijvingen. Dat kan misverstanden en onduidelijkheden creëren. Als u niet weet wat u moet doen, wat uw plichten en verantwoordelijkheden zijn, is het moeilijk om uw werk goed te doen. Maar ook in organisaties die wel met functieomschrijvingen werken, kan dat tot stressvolle situaties leiden. Bijvoorbeeld als u voor het uitoefenen van een functie niet de juiste vaardigheden of kennis bezit, of als u juist te hoog bent opgeleid of te bekwaam bent voor de functie. (Dat laatste kan leiden tot een bore-out, zie de paragraaf Gezondheidsklachten door langdurige stress in hoofdstuk 2). Soms is er voor een medewerker te weinig werk op één afdeling en wordt hij ingezet op een andere afdeling. Of een medewerker werkt aan verscheidene projecten die verschillende projectleiders leiden. In dat soort situaties kan het gebeuren dat de belangen van de ene manager in strijd zijn met die van de andere manager. In zo’n geval zal de werknemer een keuze moeten maken wiens belang hij zal dienen. Maar ook het middenmanagement kan zich in zo’n lastige positie bevinden als de belangen van de bazen niet in overeenstemming zijn met de belangen van de medewerkers. Dat soort situaties kunnen tot een hoog stressniveau leiden.

Verantwoordelijkheid voor mensen

Werknemers die verantwoordelijk zijn voor mensen ondervinden meer en makkelijker langdurige stress dan werknemers die verantwoordelijk zijn voor bijvoorbeeld machines of geld. Zij ervaren meer en ernstigere rolconflicten en onduidelijkheid dan mensen die verantwoordelijk zijn voor materiële zaken. Een technisch medewerker – die heeft gekozen voor een technische opleiding – en na een aantal jaar ervaring een leidinggevende rol krijgt, dus verantwoordelijk wordt voor mensen, kan dit als zwaar ervaren.

Slechte onderlinge relaties

Conflicten op de werkplek komen regelmatig voor en hebben grote invloed op stress. De relatie met de leidinggevende blijkt het belangrijkst. Zorg en steun van de leidinggevende, samen met opbouwende feedback en aanmoediging, blijkt heel belangrijk voor de gezondheid van werknemers (en ook hun prestaties).
Bij een kwart van de conflicten gaat het om een conflict tussen collega’s. Een op de vijf conflicten is een conflict met de direct leidinggevende en bij een op de tien conflicten gaat het om een conflict met de werkgever.

Conflicten op de werkvloer hebben grote invloed op stress.

omgaan met stressOok ongewenst gedrag op het werk komt vaak voor. Jaarlijks krijgt 37 procent van de werknemers te maken met een vorm van ongewenst gedrag, zoals ongewenste seksuele aandacht, intimidatie, lichamelijk geweld en pesten. Ongewenst gedrag kan komen van buiten de organisatie (leerlingen, patiënten) of van binnen de organisatie (collega’s of leidinggevende).

Gebrek aan voorspelbaarheid en beïnvloedbaarheid van de situatie

Werknemers die het gevoel hebben invloed te kunnen uitoefenen op hun werksituatie, die een bepaalde mate van autonomie hebben en in zekere mate kunnen meebeslissen, zijn over het algemeen productiever en gezonder.
Dit betekent dan ook dat werknemers die geen invloed kunnen uitoefenen op hun werkzaamheden, werksituatie of loopbaan en die niet kunnen rekenen op een voorspelbare werksituatie, meer last zullen hebben van stress. 

Gebrek aan sociale steun

Sociale steun van collega’s en de leidinggevende is belangrijk. Een organisatie die haar werknemers sociaal goed steunt, kan hogere eisen aan hen stellen dan een organisatie die dit weinig doet. Voorbeelden van sociale steun zijn: elkaar helpen bij zware klussen en het halen van deadlines, complimenten geven en een veilige werkomgeving creëren.

Overuren maken

Overwerk is het aantal meer gewerkte uren boven de gebruikelijke werktijd zoals in het arbeidscontract is afgesproken. Kortdurend overwerken om de drukte of ziekte van een collega op te vangen of extra geld te verdienen, is niet schadelijk. Structureel overwerken wel. Overwerken heeft namelijk een negatieve invloed op de veerkracht van een persoon. Britse onderzoekers van het University College in Londen kwamen tot de conclusie dat ambtenaren die structureel meer dan elf uur per dag werken, meer dan de helft zo veel kans hebben (67 procent) om een hartaanval te krijgen dan hun collega’s die niet regelmatig overwerken. Daarnaast heeft overwerken een negatieve invloed op de privésituatie. Wie structureel overwerkt, houdt minder tijd over voor partner en/of gezin. Deze persoon kan mogelijk een aantal privéafspraken niet nakomen of mist sociale contacten.

Langdurig overwerken is schadelijk voor je privéleven en voor uw eigen gezondheid.

Stress afkomstig uit werkzaamheden

Vanuit de werknemer bezien zijn de volgende factoren belangrijk bij het ervaren van stress:

  • de werkdruk;
  • de mate van tevredenheid met het werk;
  • regelmogelijkheden in het werk.

Deze factoren worden hieronder toegelicht. 

De werkdruk

Werkdruk ontstaat bijvoorbeeld door in een hoog tempo te moeten werken, veel werk te moeten doen, extra hard te moeten werken of veel taken tegelijkertijd te moeten uitvoeren.
Werkdruk kan verschillende oorzaken hebben.

  • Een werknemer krijgt te weinig tijd voor een opdracht.
  • Aan een opdracht worden zeer hoge kwaliteitseisen gesteld waaraan iemand niet kan voldoen binnen de daarvoor beschikbare tijd.
  • De taken zijn te ingewikkeld voor de kennis of het ervaringsniveau van de werknemer.
  • De werknemer beschikt niet over goed werkende apparatuur.
  • De leidinggevende stelt steeds nieuwe eisen aan het werk.
  • De communicatie over de verantwoordelijkheden en taken van een medewerker zijn niet duidelijk waardoor deze het moeilijk vindt om grenzen te stellen.
  • Het werk kent te weinig ontspanningsmomenten.
  • Een werknemer kan zich niet op het werk concentreren door problemen in de privésfeer. 

omgaan met stressIedereen ervaart werkdruk op een andere manier. Wat de een uitdagend vindt, is voor de ander belastend. Ook de balans werk en privé kan een rol spelen in de werkdruk die iemand ervaart.

De mate van tevredenheid met het werk

Tevredenheid met het werk heeft te maken met de werkbeleving: het plezier dat iemand aan zijn werk beleeft, de uitdagingen en afwisseling die een werknemer ervaart, of iemand tevreden is met de arbeidsvoorwaarden en het salaris enzovoort. De kwaliteit van sociale relaties op het werk is ook van invloed op de tevredenheid met het werk. Iemand die veel steun van collega’s ervaart en waardering van de leidinggevende krijgt, zal tevredener met het werk zijn dan iemand bij wie dit niet het geval is. Tevredenheid en ook betrokkenheid van medewerkers hebben invloed op de klanttevredenheid. Deze factoren zijn van belang voor het voortbestaan van de organisatie. Organisaties houden vaak een tevredenheidsonderzoek onder de medewerkers om na te gaan waar knelpunten en verbeterpunten liggen. Uit een onderzoek van EIM (een organisatie die beleidsonderzoek uitvoert voor onder andere overheden en brancheorganisaties) komt naar voren dat zelfstandig ondernemers meer werktevredenheid ervaren dan werknemers. Dat komt waarschijnlijk door de autonomie en onafhankelijkheid van een bestaan als ondernemer. Het onderzoek beschrijft ook de relatie tussen het aantal uren dat iemand in zijn werk steekt en de werktevredenheid. Als werknemers meer uren werken, daalt over het algemeen hun werktevredenheid. Ondernemers daarentegen zijn juist tevredener als ze meer uren maken. Voor hen is het eerder een vrije keuze om meer te werken en ze zien ook direct de positieve resultaten voor hun bedrijf. Ondernemers zijn overigens minder tevreden dan werknemers als het gaat om sociale zekerheid en bescherming. Ook lopen ze het risico dat hun bedrijf niet levensvatbaar is, zeker in de startfase.

Regelmogelijkheden in het werk

Werknemers die het gevoel hebben hun werk en taken zelf te kunnen indelen en tot bepaalde hoogte mogen meebeslissen, zijn over het algemeen productiever en ook gezonder. Voorbeelden van regelmogelijkheden zijn:

  • de eigen dagindeling invullen;
  • zelf pauzemomenten kiezen;
  • het eigen werktempo kunnen beïnvloeden.

Een organisatie speelt dus een grote rol in hoe productief en gezond de werknemers zullen zijn.

Top 10 beroepen met stress

Iemand die al lange tijd een hoge werkdruk ervaart, het werk niet interessant vindt maar daarbij wel een heel drukke agenda heeft of weinig mogelijkheden om het werk zelf in te delen, loopt een groot risico op stress of een burn-out. Bij sommige beroepen is dit risico groter dan bij andere. De Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) is het grootste periodieke onderzoek in Nederland naar de arbeidssituatie van werknemers. De NEA volgt trends in arbeidsrisico’s, effecten van die risico’s en maatregelen die werkgevers treffen. In 2010 deden 23.386 werknemers aan de NEA mee. Uit dit onderzoek is de volgende top 10 van stressvolle beroepen samengesteld:
1. leraren/docenten;
2. verplegend personeel;
3. bejaardenen kinderverzorgers;
4. openbaarvervoermedewerkers;
5. helpdeskmedewerkers;
6. brandweerlieden;
7. politiemensen;
8. managers;

9. werknemers in de industrie;
10. makelaars en andere beroepen in de zakelijke dienstverlening.

Niet iedereen die bijvoorbeeld leraar is of in de verpleging werkt, krijgt last van langdurige stress. Stress en de uitdaging van het beroep kunnen ook juist een reden zijn om een dergelijk beroep te kiezen. Het is wel van belang dat iemand zich van tevoren bewust is van de spanning in het beroep. Met een goede voorbereiding en steun van de werkgever kunnen mensen in stressvolle situaties prima functioneren. Tot die conclusie kwam psychologe Roos Delahaij ook in haar onderzoek in 2010. Naar aanleiding van dit onderzoek adviseert zij werkgevers om personeel dat vaak te maken krijgt met acute stresssituaties, bijvoorbeeld bij defensie, de politie en de brandweer, te trainen in het vergroten van hun zelfvertrouwen en de wijze van omgaan met stress. Dit levert een positieve bijdrage aan de werknemers om effectiever om te gaan met stress. Wel moeten ze van de organisatie de ruimte krijgen om van hun fouten te leren. 

Gevolgen van stress op het werk

Stress kan leiden tot verzuim vanwege psychische klachten. Als iemand langdurig in een ongezonde werkomgeving werkt en een beroep met stress heeft, loopt deze werknemer een risico om uit te vallen op het werk. Dat wordt psychisch verzuim genoemd of verzuim vanwege psychische klachten.

omgaan met stress

Volgens TNO-onderzoekster Irene Houtman zijn de top 10-risico’s voor psychisch verzuim (waar stressgerelateerde klachten ook onder vallen):
1. slechte werksfeer;
2. hoge werkdruk;
3. geslacht (vrouw);
4. lage opleiding;
5. geen plezier in het werk;
6. alleenstaand;
7. hogere leeftijd;
8. slecht loopbaanperspectief;
9. gebrek aan autonomie;
10. ploegendienst. 

In deze top 10 staan niet alleen organisatiekenmerken of kenmerken van het werk zelf. Ook persoonlijke eigenschappen kunnen een rol spelen. De volgende kenmerken kunnen van invloed zijn bij uitval door psychische klachten:

  • geslacht (vrouwen lopen meer risico);
  • het opleidingsniveau (lage opleiding);
  • de gezinssituatie (alleenstaand);
  • de leeftijd (hogere leeftijd).

Uiteraard zal niet elke alleenstaande of iemand met een lage opleiding uitvallen op het werk. Het gaat erom dat mensen in deze categorieën (of een combinatie van deze categorieën) een grotere kans hebben met psychisch verzuim te maken te krijgen dan anderen.

Stress op het werk voorkomen

Gelukkig zijn er ook factoren die werkgerelateerde stress helpen voorkomen, die bijdragen aan het verminderen ervan of leren hoe iemand ermee kan omgaan. Denk hierbij aan sociale steun, bijvoorbeeld collega’s bij wie iemand zijn verhaal kwijt kan en die bijspringen als het druk is. Vanuit de privésituatie kunnen de partner, kinderen, familie en vrienden een positieve rol spelen om de werkstress te verminderen. De persoonlijkheid kan op meerdere manieren invloed hebben op het ervaren van stress op het werk en de manier waarop iemand hiermee omgaat. Het volgende hoofdstuk gaat over de privésituatie en stress. De factor persoonlijkheid komt in hoofdstuk 9 aan bod. Het management en de werkwijze en cultuur in de organisatie spelen ook een rol om stress te voorkomen of beheersbaar te houden. Als werkgevers de werkdruk van werknemers verlagen, verhogen ze hun veerkracht, ook wel mentale weerbaarheid genoemd. Dit bevordert de mentale gezondheid van werknemers.

World Health Organisation

Een mentaal gezond persoon is volgens de World Health Organisation (WHO, Wereldgezondheids-
organisatie) een persoon die zijn talenten kan ontplooien, weet om te gaan met dagelijkse factoren die stress kunnen veroorzaken, productief en plezierig werkt en iets voor zijn sociale omgeving kan betekenen. Werknemers met een goede mentale gezondheid zullen beter presteren op hun werk. Een organisatie zo inrichten dat het mogelijk is de mentale gezondheid van werknemers te bevorderen, vraagt om voortdurende aandacht. Wat wel en wat niet werkt, is afhankelijk van de situatie en de organisatie. De aandacht van de organisatie kan gericht zijn op de organisatie zelf (een gezonde werkomgeving) en op maatregelen voor de werknemer (beter omgaan met stress) door: 

  • de werkprocessen te optimaliseren;
  • medewerkers zeggenschap te geven over de organisatie van het eigen werk;
  • medewerkers te betrekken bij beslissingen;
  • de communicatie en feedback te verbeteren;
  • rollen, taken en verwachtingen helder te maken;
  • sociale steun tussen collega’s aan te moedigen;

omgaan met stressDoor rollen, taken en verwachtingen duidelijk te maken, wordt de mentale gezondheid van een werknemer ook beter. 
Maatregelen die zijn gericht op individuele medewerkers verhogen destressbestendigheid. Voorbeelden zijn: coaching of training in stressmanagement, ontspanningsoefeningen en bewegingsprogramma’s, zoals sportactiviteiten. Een werknemer kan ook zelf een bijdrage leveren aan mentaal gezond werken, bijvoorbeeld door:

  • zijn gevoelens of problemen met collega’s te delen;
  • steun te zoeken bij vrienden, familie of anderen;
  • pesten op het werk niet te tolereren;
  • ervoor te zorgen dat hij lichamelijk fit blijft;
  • zichzelf serieus te nemen als hij signalen van stress bij zichzelf herkent en in dat geval actie te ondernemen (praten met de huisarts, direct leidinggevende en/of bedrijfsarts);
  • er te zijn voor collega’s die mentale problemen hebben en contact te houden met collega’s die een periode afwezig zijn. 

5.2 Zelfonderzoek: Hoeveel stress hebt u op uw werk?

Het Zelfonderzoek biedt u de mogelijk om de informatie uit paragraaf 5.1 op uw eigen situatie toe te passen. Noteert u uw antwoorden weer in uw stressdagboek. De volgende opgaven gaan over stress op het werk. Als u geen betaald werk hebt, kunt u bij het beantwoorden van de vragen denken aan uw dagelijkse bezigheden, vrijwilligerswerk, mantelzorgtaken, de zorg voor uw kinderen of uw laatste werk- of studie-ervaring.

5-1
a. Wat is uw huidige functie of waaruit bestaan uw dagelijkse werkzaamheden?
b. Wat zijn de vijf positiefste kenmerken van uw werk?
c. Wat zijn de vijf negatiefste kenmerken van uw werk?
d. Hoeveel stress ervaart u op uw werk op een schaal van 0 tot 10? Geef dit op de 10 puntschaal aan en noteer de datum erbij. 0 geen stress - 10 heel veel stress.

5-2
a. Wat zijn de drie belangrijkste bronnen van werkstress voor u?
b. Geef op een schaal van 0 tot 10 aan hoeveel stress u ervaart bij de volgende stressbronnen.
Hoe hoog ervaart u uw werkdruk?
0 geen werkdruk - 10 zeer hoge werkdruk

Hoeveel mogelijkheden hebt u om uw werk zelf in te delen?
0 geen mogelijkheden om mijn werk zelf in te delen - 10 heel veel mogelijkheden om mijn werk zelf in te delen 

Hoeveel plezier hebt u in uw werk?
0 geen plezier in mijn werk - 10 heel veel plezier in mijn werk

Hoeveel steun ontvangt u van uw collega’s?
0 geen steun van mijn collega’s - 10 heel veel steun van mijn collega’s. 

In het Actieplan verderop in dit hoofdstuk gaat u de inzichten die u nu hebt gekregen verder uitwerken in uw stressdagboek.

5.3 Duidelijke afspraken maken en grenzen stellen 

Het verhaal van Sander
Sander is een betrouwbare en loyale werknemer. Hij werkt al meer dan tien jaar voor een installatiebureau met vijftien werknemers en is een ervaren monteur. Hij kent alle klanten en weet uit zijn hoofd precies welke verwarmingsinstallatie bij welk bedrijf staat en welke problemen daar mogelijk zijn. Sander is de vraagbaak van de hele afdeling en zelfs van het management. Door zijn dienstverlenende instelling komt het af en toe voor dat hij zo veel vragen krijgt of problemen moet oplossen, dat hij nauwelijks aan zijn eigen werk toekomt. En hij kan natuurlijk zijn eigen klanten niet teleurstellen. Dat betekent dat hij soms nog even langer doorwerkt. Dat soms wordt de laatste tijd steeds vaker nu een collega is weggegaan bij het bedrijf. Natuurlijk laat hij ook deze klanten niet in de steek. Uiteraard hoort het werk verdeeld te worden over alle collega’s, maar ja, die hebben het te druk. En het moet toch gebeuren. Maar waar haalt hij de tijd vandaan? Sander weet het niet meer. Doordat hij het zo druk heeft en iedereen tevreden wil stellen, is hij vorige week een afspraak vergeten. Die ging over de reparatie van een airco. Door het warme weer kwam hier al snel een klacht over bij het management. De directeur wil weten wat er aan de hand is en is teleurgesteld, want het gaat om een grote klant. Sander vindt het vreselijk dat dit is gebeurd en voelt zich heel schuldig. Gelukkig kent de directeur hem als een betrouwbare werknemer en hij wil graag weten hoe dit heeft kunnen gebeuren. “Ik begrijp dat je het heel druk hebt. Toch vind ik het wel heel erg dat een grote klant nu een klacht indient. Hoe kan het nou dat je daar niet bent geweest, je had het toch afgesproken?” Sander weet het niet meer en begint te vertellen over hoe het nu gaat, met het werk van de collega die weg is, de verdeling van zijn werk en alles wat hem dwars zit. De directeur vindt het vervelend dat de werkverdeling niet goed is geregeld, maar vindt ook dat Sander zich wat assertiever naar zijn collega’s had kunnen opstellen. Samen maken ze afspraken over het maximale aantal klanten dat Sander kan hanteren. De directeur bewaakt hierbij dat Sander niet te veel gaat doen. Verder plannen ze om de twee weken een afspraak waarin Sander kan vertellen hoe het gaat met zijn werkdruk. 
Heldere afspraken zijn belangrijk om de taken op het werk goed uit te voeren. Duidelijke afspraken over de werkverdeling bijvoorbeeld, zodat iedereen evenveel werk doet en weet wat hij moet doen. Dat is natuurlijk de verantwoordelijkheid van de werkgever, maar ook van elke werknemer.

In de volgende paragraaf leert u hoe u duidelijke afspraken kunt maken.

Duidelijke afspraken maken met de SMART-methode
De SMART-methode is een praktisch hulpmiddel om duidelijke afspraken te maken. SMART staat voor:
S           Specifiek:              de afspraak is duidelijk voor alle partijen. Hij is concreet omschreven.
M          Meetbaar:             het is duidelijk wanneer de afspraak is nagekomen.
A           Acceptabel:             alle partijen zijn het met de afspraak eens.
R          Realistisch:             alle partijen zijn in staat om de afspraak na te komen.
T          Tijdgebonden:             het is duidelijk vóór wanneer de afspraak moet worden nagekomen.
SMART-afspraak
De vraag ‘Kun je even voor me nakijken of het zo goed is?’ is niet SMART. Voor de persoon die deze vraag stelt mogelijk wel. Hij werkt al jaren met zijn collega samen en ze kijken al jarenlang ‘even’ iets voor elkaar na. Maar als de vrager bepaalde verwachtingen van het nakijken heeft, is hier ruimte voor een misverstand. Een SMART-afspraak zou in dit geval kunnen zijn: Kun je deze offerte beoordelen op volledigheid, vooral of de prijs niet te hoog is en of de voorwaarden er allemaal in staan? Kan het vandaag nog voor 16.00 uur? Dan kan ik de offerte voor 17.00 uur ondertekenen en op de post doen. Deze afspraak is richtinggevend en duidelijk. De vrager zegt wat hij van de ander verwacht. Voor de ander is het duidelijk wat er van hem wordt verwacht. Ook geeft de vrager aan wanneer hij het resultaat van de afspraak verwacht. De ander kan beoordelen of hij daaraan kan voldoen. Deze afspraak is SMART:

  • Specifiek: de inhoud van de vraag is duidelijk (offerte beoordelen op volledigheid, prijs en voorwaarden).
  • Meetbaar: de vrager wil de beoordeelde offerte ondertekenen en voor 17.00 uur op de post doen. Dan is de afspraak nagekomen.
  • Acceptabel: de vrager wil graag dat zijn collega de offerte beoordeelt. Zijn collega zal bereid zijn dit te doen.
  • Realistisch: de collega kan voor zichzelf nagaan of hij voldoende tijd heeft om de offerte voor 16.00 uur te beoordelen en of hij genoeg van het onderwerp afweet.
  • Tijdgebonden: de collega kijkt de offerte voor 16.00 uur na, de vrager ondertekent de offerte en doet deze voor 17.00 op de post.

Andere voorbeelden van SMART-afspraken:

  • Graag nodig ik u uit voor een sollicitatiegesprek op 1 november om 15.00 uur in ons gebouw op de Wilhelminalaan 3. Als u zich bij de receptie meldt, wordt u daar opgehaald.
  • Wil je voor mij een heel wit en een heel bruin brood kopen bij de bakker? Ik ben net iets te laat thuis, dan is de bakker gesloten.
  • Ik wil graag vrij in juli, in de zomervakantie. Als ik de eerste twee weken vrij heb en jij de tweede helft van juli, kunnen we elkaars werk overnemen in de vakantie. Wat vind je daarvan?

Als een afspraak SMART is, is de kans dat hij wordt nagekomen veel groter. De afspraak is immers duidelijk en concreet omschreven (specifiek); iedereen heeft het over hetzelfde. Het is voor alle partijen duidelijk wanneer de afspraak is nagekomen (meetbaar). Alle partijen zijn bereid mee te werken (acceptabel). De afspraak is uitvoerbaar (realistisch); er is voldoende tijd, geld en capaciteit. Er wordt duidelijk aangegeven wanneer de resultaten van de afspraak worden verwacht (tijdgebonden). Iedereen weet dus wie, wat, wanneer moet doen om de afspraak na te komen.

Grenzen stellen
omgaan met stressGrenzen stellen is noodzakelijk als u last hebt van het gedrag van een collega. U ervaart negatieve gevolgen van dat gedrag en het belemmert u in uw werkzaamheden.

Een voorbeeld: u wilt graag dat uw collega rekening houdt met uw werkdruk. Grenzen stellen heeft hier tot doel: voor uzelf opkomen en uw grenzen goed bewaken, zodat u niet meer doet dan u aankunt en u niet langdurig een te hoge werkdruk ervaart. Het is belangrijk dat u zich realiseert dat u hierbij de medewerking van uw collega nodig hebt.

Opgaven

5-1 Maak de komende twee weken minimaal twee SMART-afspraken op uw werk. Het hoeft daarbij niet om iets groots te gaan. Denkt u bijvoorbeeld aan de afspraak om de offerte voor 17.00 uur op de post te doen in de paragraaf Duidelijke afspraken maken met de SMART-methode.
a. Bereid de twee afspraken voor en beoordeel of alle SMART-onderdelen aanwezig zijn.
b. Noteer het verloop van de uitvoering van de afspraak. Hebt u het einddoel behaald?
c. Wat vond u sterke punten van de afspraak? Welke onderdelen van SMART gingen goed?
d. Waaraan zou u een volgende keer meer aandacht willen besteden? 

5-2 Met welke problemen hebt u de afgelopen week op het werk te maken gehad? Dat kunnen grote en kleine problemen zijn, maar ook privéproblemen die een collega met u wilde bespreken.
Ter inspiratie: weekendbelevenissen, ergernis over een collega die slordig is, een lastige klant, een moeilijk gesprek, ontwikkelingen in de organisatie, bijvoorbeeld een reorganisatie of bezuinigingen.
a. Noteer vijf problemen.
b. Beantwoord de volgende vragen over elk van de vijf problemen:
    Van wie was het probleem? (Van de ander of van u?)
    Hoe hebt u op het probleem gereageerd?
    Wat was het effect van uw reactie voor u?
    Hoe reageerde de ander?
    Wat zou u een volgende keer op dezelfde manier doen?
    Wat zou u een volgende keer anders doen?

5-3 a.  Benoem drie punten op het gebied van afspraken maken waaraan u de komende twee weken aandacht wilt besteden.
b.  Noteer uw ervaringen tijdens deze weken in uw stressdagboek. Geef per dag bij de drie punten aan hoe het ging: goed, ruim voldoende, voldoende of onvoldoende. 

Samenvatting 

Werk neemt een steeds belangrijkere rol in ons leven in. Mensen besteden nu gemiddeld meer tijd aan werk dan twintig jaar geleden. Werk heeft ook invloed op de tevredenheid met het leven. Werkende mensen zijn tevredener met het leven dan niet-werkenden.

Een werksituatie kan tot stress leiden als de eisen die het werk of de werkomgeving aan iemand stelt langdurig hoog zijn en het lastig is om daaraan te voldoen. De eisen (wat een werknemer moet doen) zijn dan hoger dan iemand kan waarmaken (wat een werknemer kan). Daarmee wordt de balans tussen eisen (moeten) en prestaties (kunnen) verstoord.

De belangrijkste organisatorische bronnen van stress zijn: een onduidelijke en niet-passende taakomschrijving, verantwoordelijkheid voor mensen, slechte onderlinge relaties, gebrek aan voorspelbaarheid en beïnvloedbaarheid van de organisatie, gebrek aan sociale steun en overuren maken. Ook tevredenheid met het werk, de werkdruk die iemand ervaart en regelmogelijkheden spelen een rol. Sommige beroepen hebben meer met stress te maken dan andere. Langdurige stress kan leiden tot verzuim vanwege psychische klachten. De werkgever kan die kans verkleinen door goed te kijken naar de inhoud en de eisen van het werk en de omgangsvormen binnen het bedrijf. Door training en coaching van het management en andere werknemers kan de werkgever een bijdrage leveren aan het voorkomen van stress.

Afspraken zijn nodig om goed te functioneren in een werkrelatie. De SMART-methode is een hulpmiddel om duidelijke afspraken te maken. SMART staat voor:
S             Specifiek:   de afspraak is duidelijk voor alle partijen. Hij is concreet omschreven.
M             Meetbaar:   het is duidelijk wanneer de afspraak is nagekomen.
A            Acceptabel:  alle partijen zijn het met de afspraak eens.
R            Realistisch:  alle partijen zijn in staat om de afspraak na te komen.
T         Tijdgebonden:  het is duidelijk vóór wanneer de afspraak moet worden nagekomen. 

 

Ben je na het volgen van de proefles enthousiast geworden?

Je kunt elke dag starten met de cursus Omgaan met stress dus zet vandaag nog de eerste stap!

8 redenen om bij het NTI te studeren

  1. Erkende opleidingen, gewaardeerd in het bedrijfsleven
  2. Prettige en deskundige begeleiding door ervaren docenten
  3. Voordelig lesgeld
  4. Flexibel studeren
  5. Studeren met veel persoonlijk contact
  6. Modern studeren via onze online leeromgeving
  7. Persoonlijke studiebegeleiding van een mentor
  8. Studeren op kosten van de werkgever en/of de fiscus

3 Studeren bij NTI

FlexibelStuderen® doe je bij NTI

Boekenwurmen, nachtbrakers, ochtendmensen, carrièretijgers; iedereen is anders en iedereen studeert anders. Met FlexibelStuderen® van NTI studeer jij op een manier die echt bij jou past. Start met jouw opleiding wanneer je wilt. Bepaal zelf waar en wanneer je studeert in een online leeromgeving en met echte studieboeken. Zo kun jij een opleiding goed combineren met een drukke baan, hobby’s en gezinsleven. FlexibelStuderen® doe je bij NTI.

Studietools

Bij NTI gebruik je, afhankelijk van je opleiding, verschillende studietools. Zo ga je aan de slag in de online leeromgeving, gebruik je jouw Mijn NTI en werk je met studieboeken.

Wil je meer weten?

Neem gerust contact met ons op als je nog vragen hebt. Onze adviseurs staan voor je klaar!

Persoonlijk studieadvies    Start een chat

Daarom FlexibelStuderen®:

  1. Erkende opleidingen, bekende naam
  2. Studeren met veel persoonlijk contact
  3. Voordelig studeren, transparant over kosten
  4. Studeren op jouw moment en jouw manier
  5. Overal studeren met onze online leeromgeving
  6. Persoonlijke begeleiding door mentoren en ervaren docenten
  7. Werkgevers zijn snel overtuigd

Direct inschrijven

Wat is jouw volgende stap?

We denken graag verder met je mee! Het starten van een studie is spannend en roept misschien nog wel meer vragen op. Maar wist je dat iets nieuws leren ook bijdraagt aan je levensgeluk? Je verder ontwikkelen is bovendien goed voor je zelfvertrouwen en je hebt natuurlijk aan de eettafel weer iets te vertellen ;-)

Klaar om te beginnen?

Schrijf je nu in

Heb je na het doen van deze proefles nog vragen? Of zijn er dingen waar je over twijfelt? Onze studieadviseurs geven je geheel vrijblijvend een persoonlijk studieadvies en beantwoorden al je vragen.

5 Ervaringen

Wat vinden onze eigen studenten van hun opleiding?

Bij NTI streven we naar kwalitatief goed onderwijs dat voor iedereen bereikbaar is. En wie kan dit beter beoordelen dan onze eigen studenten?

Chantal, 47 jaar

5star reviews

"Dit is mijn 2de studie bij de NTI en ik ben nog steeds enthousiast! Er is veel verbeterd vergeleken met mijn eerste studie en het is heel duidelijk wat je wanneer moet doen. Verder heb je veel vrijheid om zelf je tempo te bepalen en is de leerstof duidelijk aangegeven in de meeste boeken. Ik kan studeren bij de NTI van harte aanbevelen!" 

Rick

5star reviews

"Prima opleiding! Het niveau is niet te moeilijk, je kunt er lekker snel doorheen werken. Ik vind de stages die erbij horen erg leuk.. zo leer je direct in de praktijk. Over het NTI zelf, ik zou ze zeker aanraden. Contact verloopt netjes en snel, bij vragen regelen ze vrijwel direct alles voor je. Top!" 

Irene

4star.png

"Een goede ervaring over het algemeen. Het thuis studeren bevalt me erg goed en ik vind het prettig dat ik de vrijheid heb om mijn studie zo in te delen zoals het voor mij goed uitkomt."

Barbara de Loor

Vakopleiding Gewichtsconsulent

Studieadvies

studieadvies chat pop upHeb je een vraag of wil je studieadvies? Onze studieadviseurs zijn nu bereikbaar via de chat.

Start een chat